Stress schaadt ook planten: abiotische stress bij planten

Met planten is het net als met mensen. Hun gezondheid hangt af van de leefomstandigheden en de juiste  voeding, en ook voor hen is intensieve stress schadelijk: de „vijand van een goede oogst”. Welke stress? In dit  artikel richten we ons op de concrete stressfactoren waaraan je planten  beslist niet mogen worden blootgesteld als je een mooie oogst wilt binnenhalen. Lees hoe je negatieve invloeden  kunt voorkomen. 

Net als mensen heeft elke plant bepaalde genetische eigenschappen en een aangeboren afweer.  De moderne teelt beschikt, net als de geneeskunde, over doeltreffende middelen om de natuurlijke  afweermechanismen van planten te versterken en over praktische apparaten om optimale omstandigheden voor hun groei en vitaliteit te behouden. 

Wanneer een plant herhaaldelijk of langdurig aan overmatige stress wordt blootgesteld, treedt een stressreactie op. De receptoren van de plant, zoals fotosensoren die reageren op de intensiteit van de lichtstraling, geven  eerst als het ware een intern alarm af. Dat activeert alle beschikbare afweermechanismen, waarmee  de plant in leven blijft. Deze periode van weerstand doorstaat de plant zelden zonder grote schade. Meestal raakt ze beschadigd  of wordt ze zelfs volledig vernietigd door uitputting, zoals de bloem op de afbeelding. 

In tegenstelling tot mensen zitten planten vast op hun plek. Ze kunnen dus niet wegrennen voor stressfactoren, een hoek om of naar een wellnesscentrum. Daarom is het de taak van iedere kweker om de omstandigheden zo goed mogelijk in balans te brengen, zodat de planten waar je voor zorgt gezond en vitaal zijn. Hieronder bespreken we de meest voorkomende abiotische stressfactoren. Vanuit het  oogpunt van een kweker kun je daarbij denken aan overstroming, een tekort aan voedingsstoffen, een te hoge  lichtintensiteit, lage temperaturen en dergelijke. Zoals het gezegde luidt: te veel is schadelijk. Dat geldt ook voor planten. Stress kan dus ontstaan door een tekort én door een overschot. Vaak is er ook sprake van een combinatie van verschillende  factoren. Verwelking, die vooral wordt veroorzaakt door een gebrek aan water, kan bijvoorbeeld ook een  reactie zijn op overmatige belichting. Hoe goed planten stress kunnen verdragen, hangt vooral af van de intensiteit en de duur  ervan. Hittestress kan een oogst in korte tijd vernietigen. Een watertekort kan dat binnen enkele  dagen doen... 

Fysieke stressfactoren 

• extreem hoge of lage temperaturen 
• droogte (watertekort), maar ook te veel water geven of overstroming 
• mechanische beschadiging 

Een ongeschikt klimaat is een van de meest voorkomende abiotische stressfactoren voor planten. Als je buiten kweekt (outdoor), moet je ieder jaar extra aandacht besteden aan je planten, vooral tijdens een hete zomer. De verschillende soorten 

hebben hun eigen optimale temperatuur. Daar kun je vooral bij binnenteelt (indoor) perfect op inspelen. Het microklimaat in de kweektent of kweekruimte kun je eenvoudig regelen met ventilatoren en fans, en eventueel met verwarming. Veranderingen in de buitentemperatuur vragen echter vaak ook om een andere instelling van de apparatuur binnen. Tijdens een hete zomer zijn je planten gebaat bij CMH- of LED-verlichting, omdat die minder warmte afgeeft aan de kweekruimte. 

Net als hitte kan ook kou schadelijk zijn voor planten. Bij buitenteelt (of in een grote  buitenkas) kan ook vorst problemen veroorzaken. Door lage temperaturen veranderen de celstructuren  in planten en wordt de groei vertraagd. Ook verliezen de bladeren hun kleur. Bij vorst en nachtvorst raakt het plantenweefsel beschadigd. Tomaten en bonen zijn bijvoorbeeld erg gevoelig voor kou. 

Bescherm zowel de wortels als de bovengrondse delen van je planten altijd tegen extreme temperaturen. 

Bescherm bij hydrocultuur reservoirs met voedingsoplossing tegen direct licht en houd de temperatuur op 18-26  °C. Koeling voor reservoirs kan daarbij helpen. 

De optimale temperatuur en luchtvochtigheid handhaven met luchtbevochtigers en digitale meetapparatuur is  relatief eenvoudig, maar veel beginners plaatsen de sensor van hun gecombineerde thermo- hygrometer verkeerd. Die hoort thuis in de basisuitrusting van iedere kweker. We raden aan om de sensor  op een hoogte in het bovenste derde deel van de plant te plaatsen, dus ergens net onder de top. Circulatieventilatoren zijn ideaal om continu lucht langs de planten te laten stromen. De hogere luchtvochtigheid die zaailingen nodig hebben, houd je goed op peil door ze voor te kweken in kleine kweekkasjes en propagators. 

Droogte hangt samen met een lagere luchtvochtigheid en wordt over het algemeen beter verdragen door planten met een kortere levenscyclus. Droog substraat is echter zonder meer slecht, omdat het de ontwikkeling van nieuwe wortels belemmert. De natuur heeft plantenbladeren voorzien van microscopisch kleine huidmondjes, die afhankelijk van de luchtvochtigheid openen en  sluiten. Zodra een plant droogte ervaart, sluit ze haar huidmondjes om waterverlies te voorkomen. Voor de kweker is het probleem dat gesloten huidmondjes niet samengaan met een efficiënte fotosynthese.  Let er daarom tijdens de hele teelt op dat je planten niet uitdrogen. Regelmatig bewateren is de beste preventie.  

Ook innovatieve geperforeerde potten van het merk  Hercules en andere textielpotten helpen deze abiotische stressfactoren te voorkomen. Ze dragen bij aan een goede bewatering en zorgen voor een optimale  beluchting van het wortelstelsel. 

Aanbevolen temperatuur- en luchtvochtigheidsintervallen voor binnenteelt: 

Tijdens de groeifase is een temperatuur van 21-28 °C overdag met licht ideaal, en 18-23 °C ’s nachts. De luchtvochtigheid ligt dan het liefst tussen 50 en 70%. Tijdens de bloei en vruchtvorming wordt een lagere luchtvochtigheid van 35-50% aanbevolen, met overdag temperaturen van 21-26  °C en ’s nachts van 18-23 °C. Zaailingen gedijen goed bij een hogere luchtvochtigheid, tot 80%.

Chemische stressfactoren 

• Onvoldoende voeding voor planten en substraat 

Goede, of liever gezegd rijke voeding voor planten is de basis voor een gezonde en sappige oogst. De mogelijkheden voor kwekers zijn tegenwoordig zo uitgebreid dat je deze stressfactor met de juiste zorg voor je planten vrijwel volledig kunt wegnemen, dankzij het ruime aanbod aan meststoffen en ondersteunende supplementen voor de groei- en bloeifase. Zorg voor passende voeding, zodat het je planten en hun wortels aan niets ontbreekt. Ook een zuurstoftekort kan voorkomen. Vergeet daarom niet het substraat voldoende te beluchten. Dat kan bijvoorbeeld met perliet.  

Bij aarde kan ook verzilting problemen veroorzaken door de chemische processen die op de plant inwerken. Verzilting van de aarde, zowel op natuurlijke als kunstmatige wijze, vermindert de wateropname. 

Verder is het belangrijk om te voorkomen dat een plant wordt blootgesteld aan hoge concentraties giftige ionen en zware metalen, zoals kwik, aluminium en cadmium. Ook vervuild water kan gifstoffen bevatten. Het maakt dus uit in welk water je kweekt en met welk water je bewaterd. (Dit onderwerp is zo belangrijk dat we er binnenkort een apart artikel aan wijden.) Gifstoffen verstoren de opname van voedingsstoffen uit water of aarde en brengen de mineralenbalans uit evenwicht. Zware metalen vormen niet alleen een direct gevaar voor de plant, maar kunnen de uiteindelijke oogst ook volledig onbruikbaar maken! 

• Vervuilde lucht 

Net zoals gifstoffen vanuit de grond schadelijk kunnen zijn, nemen planten en landbouwgewassen ook allerlei schadelijke stoffen op uit de lucht (vooral bij buitenteelt), wat natuurlijk nadelig voor ze is. Het gaat vooral om zuurstofradicalen, zoals ozon. Een teveel daarvan in de omgeving van de groene delen van planten versnelt het verouderingsproces aanzienlijk. Naast ozon krijgen kwekers te maken met zwaveldioxide, ammoniak en stikstofoxiden. 

• Te veel licht 

Ook een overmatige hoeveelheid licht draagt bij aan de vorming van zuurstofradicalen. Dat leidt tot de afbraak van chlorofyl.  Eenvoudig gezegd: in de kweektent of kas moet je het niet overdrijven. Buiten moet je je tuiniersinstinct combineren met informatie over de planten die je hebt geplant, zodat je ze de juiste hoeveelheid licht geeft.

We hopen dat je met de tijd die je aan dit artikel hebt besteed, veelvoorkomende fouten in de praktijk kunt voorkomen. Die zijn nadelig voor je planten én je portemonnee. We wensen je veel succes met je planten! Als je ons iets wilt vragen, staan we iedere dag voor je klaar. Bel of mail ons via info@higarden.eu, zodat kweken met ons voor jou een plezier is.

- Perliet
- LED-verlichting
- CMH-verlichting
- Thermo-hygrometers
- EC- / pH-meters