Weefselkweek en micropropagatie. De toekomst van plantvermeerdering?
In dit artikel kun je je kennis over plantenteelt uitbreiden en een nieuwe wereldwijde trend ontdekken: planten vermeerderen met behulp van weefselkweek. Dit is nog altijd een minder bekende methode om planten te vermeerderen dan de alom bekende teelt uit zaden of stekken, jarenlang bovendien de enige manier om planten te vermeerderen.
Wat is microvermeerdering met weefselkweek?
Om deze vraag te beantwoorden, moeten we eerst duidelijk onderscheid maken tussen de termen microvermeerdering en weefselkweek. Wat is het verschil tussen beide en hoe hangen ze met elkaar samen?
Voor microvermeerdering is weefselkweek nodig om jonge planten te vermeerderen. Deze twee termen worden vaak door elkaar gehaald. Het belangrijkste verschil is dat microvermeerdering in de praktijk staat voor de gecontroleerde productie van een groot aantal planten uit een kleine hoeveelheid plantaardig materiaal. Weefselkweek kunnen we voor het vermeerderen van planten ook beschouwen als de eerste stap van microvermeerdering. Vandaar: microvermeerdering met weefselkweek.
Microvermeerdering:
- Planten vermeerderen door jonge planten in weefselkweek op te kweken en ze vervolgens uit te planten
- De twee stappen zijn weefselkweek en het in de grond zetten van nieuwe planten.
- Wordt gebruikt om grote aantallen klonen te produceren.
Weefselkweek:
- Een techniek om plantencellen, weefsels of organen in stand te houden en te kweken, vooral op een kunstmatig medium in geschikte houders en in een gecontroleerde omgeving.
- De drie stappen zijn het plaatsen van het explantaat in een weefselkweekmedium, vermeerdering en het op gang brengen van de wortelvorming.
Bij deze kloontechniek worden plantaardige celculturen gebruikt. Deze worden gekweekt in steriele petrischalen. Net als bij gewone stekken begint ook dit proces met een moederplant. Daarvan wordt echter alleen een zogenoemd explantaat, oftewel een plantenmonster, genomen. Dat wordt vervolgens in een steriele omgeving geplaatst, meestal in een voedingsrijk geleermedium met essentiële voedingsstoffen, waaronder vitaminen en hormonen die de ontwikkeling van scheuten en wortels bij de jonge plant stimuleren.
In een gecontroleerde kloonomgeving kan een weefselkweek vrijwel onbeperkt worden bewaard, totdat de kweker besluit het monster te gebruiken. Of het plantenmonster op dat moment nu moet groeien, wortels moet vormen of moet worden vermeerderd: deze processen kunnen op elk moment in gang worden gezet door extra oplossingen met veel voedingsstoffen en hormonen toe te voegen. Zodra de plant zich in alle opzichten voldoende heeft ontwikkeld en klaar is om te worden vermeerderd, ontstaan er uitzonderlijk veel identieke klonen.
Voor de oplettende lezer is inmiddels vast duidelijk dat het bijna laboratoriumwerk met weefselkweek verder gaat dan alleen tuinieren binnenshuis en zich ook op de microbiologie richt. Daarom is een bijzonder schone omgeving nodig. Maar experimenteer je graag, probeer het dan gerust. Een thuisset voor microvermeerdering is voldoende. Een steriele startomgeving is essentieel voor jonge planten, zodat ze geen last krijgen van ongedierte of plantenziekten.
Genetica staat voorop
Een onmiskenbaar voordeel van weefselkweek is dat klonen genetisch volledig identiek blijven aan de moederplant.
Ook op dit vlak blinkt klonen met behulp van weefselkweek uit boven klassieke methoden: het is nauwkeuriger en schoner, waardoor de kweker precies de gewenste genetica van de planten kan behouden. Traditioneel opgekweekte klonen zijn doorgaans ook vatbaarder voor ziekten en kunnen genetische mutaties vertonen ten opzichte van de oorspronkelijke moederplant.
Daarom wordt weefselkweek steeds vaker gebruikt om planten met specifieke, waardevolle genetische eigenschappen te verkrijgen.
Genetische stabiliteit is in de plantenwereld vaak een prioriteit, en microvermeerdering met weefselkweek sluit daar perfect op aan.
Vergeleken met klonen is het kweken van nieuwe planten uit zaden minder aan te raden als genetische stabiliteit belangrijk is. Het hele proces duurt bovendien langer en kost meer, vooral als je kruiden met een geneeskrachtige werking wilt kweken. Die wortelen meestal vrij gemakkelijk en snel.
Een oplossing voor commerciële en kleinere kwekers
Dit is ongetwijfeld niet alleen de toekomst, maar in veel gevallen ook al de realiteit voor commerciële kwekers. Grote bananentelers maken bijvoorbeeld al veel gebruik van weefselkweek. Deze methode om planten te klonen is op grote schaal bijzonder efficiënt: uit opgeslagen celculturen kunnen in korte tijd duizenden nieuwe planten ontstaan. Voor de productie van gewone klonen op de manier die we tot nu toe kenden, moeten „moederplanten” voortdurend worden verzorgd. Bij de populaire en vaak besproken autoflowerende rassen (autoflowering) wordt het langdurig in stand houden van moederplanten in feite „mission impossible”, omdat zogenoemde autoflowerende planten anders op veranderingen in de fotoperiode reageren dan traditionele rassen.
Weefselkweek vraagt niet alleen minder verzorging, maar neemt ook veel minder ruimte in beslag. Bovendien kunnen de culturen, zoals we al hebben genoemd, vrijwel onbeperkt worden bewaard.
De voordelen van weefselkweek gelden natuurlijk ook voor iedereen die op gewone schaal tuiniert. Dankzij deze revolutionaire methode kan elke kweker invloed uitoefenen op de genetische eigenschappen van de planten die hij of zij kweekt.
Wat zijn nog meer onmiskenbare voordelen van weefselkweek?
- Bij weefselkweek wordt het genetische materiaal van planten meerdere keren gesteriliseerd: bij het nemen van het materiaal en daarna tijdens de vermeerdering. Daardoor zijn ziekteverwekkers op de gevormde klonen vrijwel onmogelijk te vinden. Ook volwassen planten onderscheiden zich later door hun uitzonderlijke vitaliteit en opbrengst.
- Soms wil je zeer zeldzame zaden laten ontkiemen die al jaren oud zijn. Met microvermeerdering in een reageerbuis is dat mogelijk.
- Heb je weleens zo’n sterke band met een moederplant gehad dat het je aan het hart ging dat de kwaliteit van de stekken die je ervan nam na verloop van tijd achteruitging, waardoor ze steeds minder op de moederplant leken? Dan weet je misschien dat naast senescentie waarschijnlijk ook de geleidelijke ophoping van bacteriële, schimmel- of virusziekten in de hele kloonlijn de oorzaak was. En zoals je inmiddels weet, is het in weefselkweek, die begint in een volledig steriele omgeving, vergeefse moeite om ziekteverwekkers te zoeken.
Hoewel veel commerciële kwekers al met succes weefselkweek gebruiken, is deze manier om planten te vermeerderen voor gewone kwekers nog grotendeels onbekend terrein. Houd je van uitdagingen en innovatieve methoden, dan raden we je zeker aan om je verder in microvermeerdering te verdiepen. Heb je vragen? We horen ze graag via het vertrouwde e-mailadres info@higarden.eu.
Deze producten raden we ook aan:
Wat kun je hierna lezen?