Gids voor kokossubstraten

Kokossubstraat is een modern kweekmedium dat wordt gemaakt van de vezels en schillen van kokosnoten. Het is verkrijgbaar in veel verschillende vormen en geschikt voor uiteenlopende tuinbouwtechnieken, van traditioneel kweken in potten tot hydrocultuur en grote bewateringssystemen. In deze handleiding helpen we je het juiste type kokossubstraat te kiezen voor je kweekruimte, tuin of kweekkas.

Kokossubstraten zijn een van de veelzijdigste en eenvoudigste kweekmedia die je kunt kiezen. In aarde is het lastig om precies zicht te houden op de pH en de voedingsstoffen in het substraat. In kokos kun je deze twee waarden eenvoudig controleren met EC- en pH-meters en bijstellen met een voedingsoplossing. Kokossubstraten hebben bovendien voldoende buffervermogen en houden water en voedingsstoffen goed vast, waardoor ze minder gevoelig zijn voor fouten dan volledig hydrocultuursystemen. Zo profiteer je van het beste van twee werelden: de zekerheid van een traditioneel kweekmedium en de snelheid en efficiëntie van kweken op hydrocultuur.

DE BELANGRIJKSTE VOORDELEN VAN KWEKEN IN KOKOS

• Neutraal wat betreft pH en voedingsstoffen: Kokosvezels bevatten van nature nauwelijks voedingsstoffen, waardoor je planten heel nauwkeurig kunt voeden. Je geeft planten eenvoudig precies de voedingsstoffen die ze op dat moment nodig hebben. Bovendien kun je de pH in de wortelzone eenvoudig aanpassen zonder de EC te verhogen.
• Optimale drainage: Kokosvezels kunnen tot tien keer hun eigen gewicht aan water vasthouden. In tegenstelling tot bijvoorbeeld kleikorrels en perliet, die water snel afvoeren, houden ze het wortelstelsel van planten langer vochtig, zodat je de planten niet zo vaak hoeft te bewateren. Vergeleken met aarde loopt water juist sneller weg, waardoor je de planten veel vaker kunt bewateren en voeden.
• Gezonde wortelontwikkeling: Kweken in kokossubstraat is zeer gunstig voor de wortels van planten, die sneller groeien en gezonder zijn. Dat komt doordat de vezels veel voedingsstoffen, water en lucht kunnen vasthouden. Wortels zonder toegang tot lucht, bijvoorbeeld in te compacte aarde of een slecht beluchte hydrocultuuroplossing, ontwikkelen zich vaak slecht en lopen risico op schimmelaantasting.
• Minder ongedierte: Veel bodeminsecten en ziekteverwekkers gedijen niet goed in kokos. Kokosvezels bevatten bovendien vaak soorten van de schimmel Trichoderma, die de wortels van planten beschermen tegen andere parasitaire micro-organismen.
• Ecologisch en herbruikbaar materiaal: Kokossubstraten worden gemaakt van restmateriaal en kunnen bovendien meerdere keren worden gebruikt. Dat zorgt voor een aanzienlijke vermindering van de ecologische voetafdruk en de CO₂-uitstoot bij het kweken.

Gebufferde of ongebufferde kokos

Bij het kiezen van kokossubstraat is het belangrijk onderscheid te maken tussen gebufferde en ongebufferde kokos. Bufferen is een voorbereidende behandeling van kokosvezels voordat ze worden gebruikt om planten te kweken.  Ruwe kokosvezels bevatten namelijk veel zouten en weinig calcium en magnesium. Tijdens het bufferen worden de vezels geweekt en gespoeld in water met een aangepaste pH. Daarbij worden de kalium- en natriumionen die aan de kokosvezels gebonden zijn vervangen door calcium en magnesium, die planten nodig hebben.

De meeste fabrikanten leveren kokossubstraten als vooraf gebufferde mengsels. Je hoeft ze voor gebruik niet verder te behandelen: je hoeft ze alleen in water of een voedingsoplossing te weken. Als je kokos wilt gebruiken als toevoeging aan aarde die rijk is aan voedingsstoffen en organisch materiaal, hoef je het materiaal niet vooraf te bufferen. Het substraat bevat dan namelijk al voldoende calcium en magnesium.

Soorten kokossubstraat en waarvoor je ze gebruikt

Puur kokossubstraat

Kokossubstraten zonder toevoegingen bestaan uitsluitend uit kokosvezels en -gruis. Ze zijn geschikt als basissubstraat voor binnen- en buitenteelt, zowel op de traditionele manier in potten als op hydrocultuur en met automatische bewateringssystemen. Kokossubstraten bevatten nauwelijks voedingsstoffen, dus die moet je aan de planten geven in de vorm van meststoffen voor kweken in kokos. Kokosvezels zijn ook een uitstekende toevoeging aan tuinbouwsubstraten, omdat ze de water- en luchtcirculatie verbeteren.

Kokossubstraten met perliet of kleikorrels

Kokossubstraten verrijkt met perliet of kleikorrels hebben betere drainerende eigenschappen en helpen voorkomen dat planten te veel water krijgen. Vooral kwekers die in potten kweken, hebben daar baat bij. De gebruikelijke verhouding tussen kokosvezels en de minerale component is in zulke gevallen doorgaans 70% tegenover 30%. Doordat het kweekmedium sneller opdroogt, kun je de planten vaker bewateren.

Geperst kokossubstraat

Geperste kokos, samengeperst tot stevige briketten of blokken, heeft als voordeel dat het de kosten voor opslag en transport verlaagt. Dat is niet alleen voordelig voor verkopers, maar ook voor grootschalige kwekers die veel kweekmedium nodig hebben. Geperst kokossubstraat moet je voor gebruik in water of een bufferoplossing weken, zodat de vezels uitzetten. Daarna kun je het puur gebruiken of mengen met andere toevoegingen, zoals turf, aarde of perliet en kleikorrels.

Kokossubstraatmatten

Kweekmatten met kokossubstraat zijn vooral handig voor kwekers die automatische bewateringssystemen gebruiken. Dankzij de nauwkeurige en gelijkmatige bewatering helpen ze water en gebruikte meststoffen te besparen. Hoewel kweekmatten veel water kunnen vasthouden, bieden ze voldoende drainage en luchttoevoer. Dat bevordert een snelle wortelgroei zonder risico op ziekteverwekkers of schimmels. Kweekmatten kunnen meerdere keren worden gebruikt.

Kokossubstraten met Trichoderma

Een aantal kokossubstraten bevat Trichoderma, een van nature voorkomende nuttige schimmel die zich aan bijna elke omgeving kan aanpassen. Trichoderma-soorten produceren metabolieten die de groei van andere micro-organismen tegengaan. Zo beschermen ze planten tegen parasitaire schimmels en andere ziekteverwekkers. Sommige soorten Trichoderma (T. reesei) produceren grote hoeveelheden cellulase, andere (T. virens) zijn uitstekende mycoparasieten die andere schimmels kunnen parasiteren. Weer andere (T. harzanium) zijn aantoonbaar effectief in de bestrijding van aaltjes.

Kweekzakken met kokossubstraat

Handige potten met kokossubstraat, die meteen klaar zijn voor gebruik, zijn vooral geschikt voor kwekers in kweekkassen en buiten. Ze zijn eenvoudig te gebruiken: je hoeft de kokosvezels niet te weken of te bufferen. Het kokossubstraat is niet samengeperst in de zakken, waardoor het goed draineert en water uitstekend absorbeert. Kweekzakken kunnen meerdere keren worden gebruikt.

Net als elk ander kweekmedium heeft kokos ook nadelen en vraagt het om bepaalde kennis en ervaring. Nu je weet welk type kokossubstraat je moet kiezen en hoe je het gebruikt, kun je aan de slag met kweken.