Gids voor substraten voor de teelt

Kweeksubstraten zijn essentieel voor het succesvol kweken van planten, zowel thuis als in de professionele landbouw. Van traditionele potgrondmengsels tot moderne kokossubstraten en steenwol: elk type kweekmedium heeft specifieke eigenschappen en toepassingen. Ontdek samen met ons de voor- en nadelen van de verschillende kweeksubstraten en vind het meest geschikte substraat voor je planten.

Een kweeksubstraat is een materiaal of mengsel dat bedoeld is voor het kweken van planten en als medium dient dat water, lucht en voedingsstoffen vasthoudt die door de wortels van planten worden opgenomen. Een kweeksubstraat kan bestaan uit organische materialen, zoals aarde, kokosvezels en kleikorrels (geëxpandeerde klei), of uit inerte materialen, zoals perliet, vermiculiet of steenwol (rockwool).

Kokossubstraten

Kweeksubstraten van kokos zijn gemaakt van fijngehakte kokosvezels en de schillen van kokosnoten. Dit kweekmedium combineert de voordelen van grondloze substraten en potgrond, waardoor het veelzijdig inzetbaar is. Kokoskweeksubstraten zijn geschikt voor het kweken in potten met handmatige bewatering of een bewateringssysteem, buiten in plantenbedden en in kassen.

Als je voor kokos als kweekmedium kiest, kun je niet zonder in water oplosbare meststoffen voor het bereiden van een voedingsoplossing voor hydrocultuur. Puur kokossubstraat bevat namelijk van zichzelf geen voedingsstoffen en dient alleen om de wortels houvast te geven. Je moet de planten dus zelf water en voeding geven. Kokossubstraten houden uitstekend water vast en beschermen planten tegelijkertijd tegen te veel water, waardoor dit kweekmedium ook geschikt is voor beginners. Het enige waar je op moet letten, is dat je het kokossubstraat niet volledig laat uitdrogen, omdat het dan zijn vermogen om water vast te houden verliest.

Voordelen: neutrale pH, stimuleert de groei van nuttige bacteriën en schimmels, uitstekend waterhoudend vermogen, veelzijdig inzetbaar

Nadelen: bevat geen voedingsstoffen, mengsels van lage kwaliteit kunnen veel zouten bevatten, sommige kokossubstraten moeten voor gebruik worden gebufferd

Steenwol

Steenwol is minerale wol die wordt gemaakt van gesmolten basaltgesteente en vervolgens in blokjes of matten wordt gevormd. Het resultaat is een inert medium dat uitstekend water en lucht vasthoudt en zeer geschikt is voor kweken op hydrocultuur, het kiemen van zaden en het stekken. Standaardsteenwol is zo gemaakt dat 18% van het volume uit lucht bestaat, zelfs wanneer het volledig is bewaterd. Bovendien droogt minerale wol gelijkmatig op, zodat de plantenwortels voortdurend toegang tot water hebben.

Net als andere grondloze substraten bevat minerale wol geen voedingsstoffen, dus moet je de planten voeden met meststoffen voor hydrocultuur. Steenwol heeft van zichzelf een hoge pH. Daarom moet je de blokjes of matten voor gebruik eerst in een zure oplossing met een pH van 5,5 laten weken. Pas eerst de pH van het water dat je hebt laten staan aan tot de gewenste waarde met behulp van zuur om de pH te verlagen en spoel het medium daarna grondig door. Vanaf dat moment mag de pH van de voedingsoplossing niet hoger zijn dan 6,1, zodat de alkaliteit van de minerale wol wordt gecompenseerd.

Voordelen: inert en steriel substraat, groot vermogen om water en lucht vast te houden, herbruikbaar

Nadelen: kan bij onvoorzichtig gebruik de huid en ogen irriteren, pH-aanpassing noodzakelijk, bevat geen koolstof voor microbieel leven

Kleikorrels

Kleikorrels, ook bekend als LECA, zijn een poreus materiaal dat ontstaat door klei op hoge temperatuur te verhitten. Ze lijken op kleine, lichte kiezels en kunnen worden gebruikt als toevoeging aan aarde in verschillende soorten hydrocultuursystemen (run-to-waste, DWC, NFT, eb en vloed, druppelbewatering) of als medium om planten houvast te geven bij aeroponische teelt.

Als je kleikorrels als zelfstandig kweekmedium gebruikt, moet je alle voedingsstoffen aan de planten geven via het gietwater, in de vorm van in water oplosbare meststoffen. Net als bij steenwol moet je het kweeksubstraat eerst doorspoelen en de pH van de voedingsoplossing gedurende de hele teeltcyclus zorgvuldig controleren.

Voordelen: verteert niet, neutrale pH, houdt water en voedingsstoffen vast, goede beluchting van de wortelzone

Nadelen: voor gebruik doorspoelen, droogt snel uit, lastig op te slaan

Perliet en vermiculiet

Perliet en vermiculiet ontstaan door gesteente op hoge temperatuur te verhitten. Het resultaat is bij perliet een helderwit granulaat van licht gesteente. Vermiculiet heeft een iets fijnere structuur en een okerkleur.  Perliet en vermiculiet worden gebruikt als toevoeging aan tuinbouw- en kokossubstraten, bij het kiemen en stekken of als medium bij hydrocultuur met bewateringssystemen.

Perliet en vermiculiet zijn inerte substraten. Je moet de planten daarom alle voeding geven in de vorm van een voedingsoplossing voor hydrocultuur. Vermiculiet verschilt van perliet doordat het meer water en voedingsstoffen vasthoudt en na verloop van tijd verteert. Daardoor kan de pH in de wortelzone iets stijgen. Perliet is duurzamer, verteert niet en beïnvloedt de pH van de wortelzone niet, maar houdt daarentegen nauwelijks water en voedingsstoffen vast.

Voordelen: steriel, een vrijwel of volledig neutrale pH, goede luchttoevoer naar de wortels

Nadelen: niet-hernieuwbare grondstof, irriterend stof, kleine deeltjes kunnen bewateringssystemen verstoppen

Potgrondsubstraten voor de tuin

Potgrondsubstraten voor de tuin zijn traditionele kweekmedia die in allerlei vormen verkrijgbaar zijn. Zaa substraten voor het kiemen van zaden of het stekken, licht bemeste substraten voor de eerste weken van het plantenleven, matig bemeste en sterk voorbemeste substraten of potgrondmengsels die geschikt zijn voor biologische teelt. Tuinsubstraten zijn geschikt voor het kweken in potten met handmatige bewatering of een bewateringssysteem, buiten in plantenbedden en in kassen.

Het belangrijkste voordeel van aarde als kweekmedium is dat deze van nature voedingsstoffen bevat. Fabrikanten kunnen ook meststoffen aan het mengsel toevoegen, die de planten in de eerste weken na het planten van voeding voorzien. Bij het kweken in potgrondsubstraten kun je meststoffen voor kweken in aarde gebruiken, waaronder minerale zouten in de vorm van een voedingsoplossing, poeder of bijvoorbeeld pellets met geleidelijke afgifte. Je kunt ook volledig zonder chemicaliën kweken, met uitsluitend organische meststoffen. Dankzij het grote buffervermogen kunnen potgrondmengsels schommelingen in de pH beter opvangen dan andere substraten. Daarom zijn ze een goede keuze voor beginnende kwekers.

Overzicht van kweeksubstraten