Drie planten buiten kweken: deel 9: oogsten en drogen
Het buitenseizoen loopt langzaam op zijn geurige einde. In september en oktober rijpen de planten en wordt het langzaam tijd om hun rijpheid in de gaten te houden. In deze aflevering van onze serie over buitenteelt leer je het oogstmoment inschatten aan de hand van trichomen en leggen we uit hoe je op de juiste manier oogst en droogt.
In de vorige aflevering hebben we uitgebreid aandacht besteed aan schimmel op planten en aan manieren om die te bestrijden. Vandaag laten we zien hoe je herkent dat het tijd is om de planten te oogsten. Ook leer je hoe je oogst en hoe je de bloemen op de juiste manier droogt.
Wanneer is het tijd om te oogsten?
Je kunt de planten het beste oogsten wanneer ze maximaal rijp zijn en de meeste werkzame stoffen en terpenen bevatten. De meeste zaadverkopers vermelden bij hun rassen een geschatte periode voor de buitenteelt, maar neem die met een korrel zout. Het weer, de voeding en veel andere factoren kunnen de rijping beïnvloeden.
De betrouwbaarste manier om de rijpheid van planten in te schatten, is door de glandulaire trichomen te bekijken. Deze kleine kliertjes op het oppervlak van de bloemen lijken qua vorm op een klein paddenstoeltje met een steeltje en een bolvormig kopje. In de kopjes van de trichomen zitten de werkzame stoffen en terpenen in de vorm van geurige hars.
Je kunt trichomen het beste bekijken met een handmicroscoop of een macrolens voor je camera. Onrijpe trichomen hebben doorzichtige kopjes. Bij bloemen die maximaal rijp zijn, zijn de meeste trichoomkopjes melkachtig troebel. Veel trichomen met amberkleurige kopjes wijzen erop dat de planten overrijp zijn.
Controleer vóór de oogst eerst de rijpheid van de meest ontwikkelde bloemtoppen bovenaan de planten. Als die rijp lijken, controleer dan ook eerst de bloemen op de lagere etages voordat je met oogsten begint. Zijn die nog niet rijp en laat het weer het toe, oogst dan alleen de rijpe toppen en laat de rest van de plant nog een of twee weken rijpen.
Misschien vind je dit interessant: Stapsgewijze gids voor de buitenteelt-oogst
Zo bereid je je voor op de oogst
Je kunt het beste vroeg in de ochtend beginnen met oogsten, zodra de planten droog zijn van de ochtenddauw. Het is een goed idee om een echt comfortabele zitplek in te richten. Als je oogst goed is gelukt, ben je namelijk minstens een paar uur bezig met een schaar.
Scharen: Een goede tuinschaar met een smalle punt is onmisbaar bij het oogsten van buitenplanten. Als je die vervangt door een gewone papierschaar, krijg je waarschijnlijk kramp in je vingers en houd je een hoop ongeschoond materiaal over.
Handschoenen: Met vingers die onder de hars zitten, werk je niet prettig. Dunne wegwerphandschoenen zijn het meest geschikt voor de oogst, omdat je daarin makkelijk kunt knippen. Tuinhandschoenen zijn doorgaans te dik voor fijn werk.
Trimtray: Het schoonmaken van bloemtoppen door de bladeren te verwijderen, kan een lange en vermoeiende klus zijn. Om te knippen heb je voldoende licht, een comfortabele zitplek en een bak nodig om de afgeknipte bladeren in op te vangen. We raden trimtrays aan die comfortabel op je knieën rusten, zodat je tijdens het werk niet voorover hoeft te bukken.
Droognetten: Na de oogst blijft er altijd een hoop restmateriaal en kleine bloemen over die je niet aan de stelen kunt ophangen om te drogen. Het is handig om hiervoor een paar droognetten klaar te hebben liggen. Je kunt er ook grote bladeren op drogen.
Zuivere alcohol: Je kunt hars het beste van gereedschap en oppervlakken verwijderen met zuivere alcohol of een vergelijkbaar organisch ontvettingsmiddel. Smeer je handen en nagels waar hars aan kleeft eerst zorgvuldig in met plantaardige olie en was ze daarna met warm water en zeep.
Misschien vind je dit interessant: Wat je niet mag vergeten voor de buitenteelt-oogst
Zo oogst je
Hoewel sommige kwekers de planten in één keer oogsten, is het voor de meesten praktischer om dit geleidelijk te doen. Als je namelijk een grote buitenplant in zijn geheel omhakt, gaan de bladeren na een paar minuten slap hangen en zijn ze moeilijker te knippen.
Het efficiëntst is om geleidelijk afzonderlijke takken van de planten te halen en meteen de grootste bladeren te verwijderen. Vaak heb je daar zelfs geen schaar voor nodig: je kunt het blad gewoon tegen de groeirichting in los trekken. Je kunt de kleinere bladeren aan de bloemen laten zitten en ze pas na het drogen verwijderen (dry trim), of ze meteen wegknippen (wet trim).
Hang de takken waaruit je de bladeren hebt verwijderd met touwtjes op een droge, luchtige en donkere plek. Licht breekt werkzame stoffen af en geeft het gedroogde materiaal een onaangename stroachtige smaak.
LET OP: Wees alert als je tijdens het oogsten plukjes grijze schimmel op de bloemtoppen vindt. Controleer elke geoogste bloem zorgvuldig, vooral de grootste exemplaren, die van binnenuit kunnen gaan rotten. Gooi de aangetaste delen van de planten weg en desinfecteer je schaar.
Misschien vind je dit interessant: Zo verwijder je schimmel van planten
Op de juiste manier drogen
Voor een zachte smaak en behoud van de geur mogen de bloemen niet te langzaam of te snel drogen. Afhankelijk van de omstandigheden duurt het drogen idealiter 7 tot 21 dagen. Controleer de bloemen tijdens het drogen elke dag.
De optimale relatieve luchtvochtigheid tijdens het drogen is 50 tot 55% en mag nooit hoger zijn dan 65%. Een luchtontvochtiger kan van pas komen, maar let erop dat er geen warme lucht rechtstreeks op de bloemen blaast. Tijdens het drogen mag de temperatuur niet hoger zijn dan 20 °C en niet lager dan 16 °C. Hoe koeler het is, hoe langzamer de bloemen drogen.
Goed gedroogde bloemen voelen droog aan, veren licht terug wanneer je ze indrukt en laten makkelijk los van de hoofdstengel. Als de bloemtoppen tussen je vingers verkruimelen, zijn ze te ver gedroogd.
Misschien vind je dit interessant: 3 regels voor veilig drogen
In de volgende aflevering bespreken we hoe je het gedroogde materiaal bewaart zodat het lang goed blijft, en vertellen we wat je kunt doen met restmateriaal na de oogst.