Levende bodem: biologische teelt zonder meststoffen
De meesten van ons vinden het vanzelfsprekend dat we planten in onze tuin en kweektent regelmatig moeten bemesten om ze goed te laten groeien. Heb je je weleens afgevraagd wie wilde planten eigenlijk bemest? Hoewel er geen dolgedraaide tuinier met een fles meststof in de hand door velden en bossen rent, komen planten in de natuur meestal geen voedingsstoffen tekort. Dat komt doordat een heel leger bodemmicro-organismen organisch materiaal in de bodem voortdurend afbreekt tot voedingsstoffen voor planten. We leren je hoe je deze natuurlijke symbiose in je tuin of kweekruimte kunt creëren.
Wat betekent living soil? Letterlijk vertaald betekent dit ‘levende bodem’, en die term beschrijft precies dat substraten voor living soil wemelen van de bodemmicro-organismen. Deze nuttige bacteriën, nematoden, schimmels, protozoa en andere microben voeden zich met organisch materiaal in de bodem en breken dat af tot voedingsstoffen die planten kunnen opnemen. Zolang alles goed werkt en er voldoende microben en organisch materiaal in de bodem aanwezig zijn, maken planten deel uit van de voedselketen en hebben ze altijd genoeg voedingsstoffen.
Een living-soilomgeving creëren
De living-soilmethode hangt nauw samen met permacultuur. Daarbij werk je samen met de natuur en probeer je zo min mogelijk in te grijpen in natuurlijke processen. Het belangrijkste uitgangspunt voor iedere permacultuurtuinier is dat snelwerkende meststoffen op basis van minerale zouten en chemische pesticiden en herbiciden absoluut niet in de bodem thuishoren. Al deze middelen doden namelijk bodemmicro-organismen en het gebruik ervan leidt tot de verstoring van de natuurlijke voedselketen. Minerale meststoffen verzilten de bodem en creëren een ongunstige omgeving voor bodemmicroben. Bij chemische sprays is vooral het gebrek aan selectieve werking problematisch: ze doden ook nuttige organismen.
Als je buiten in de vollegrond kweekt, is de overstap naar living soil niet moeilijk. Begin met het weglaten van synthetische meststoffen en sprays en vervang deze door organische producten. Een goede compost en wormenhumus vormen de basis; beide zijn rijk aan organisch materiaal en micro-organismen. Geef planten die in living soil groeien alleen water, bij voorkeur regenwater zonder chloor. Het is ook erg belangrijk om de bodem niet onnodig om te spitten en de structuur ervan niet te verstoren. In plaats daarvan kun je natuurlijke bodemprocessen stimuleren door regelmatig te mulchen of bodembedekkers te planten die stikstof uit de lucht kunnen vastleggen. Let tot slot ook op de zuurgraad van de bodem: de pH moet tussen 6,0 en 7,0 liggen. Je verlaagt de zuurgraad door kalk toe te voegen en verhoogt die door organisch materiaal toe te voegen.
Misschien vind je dit ook interessant: Serie – Kweek drie planten buiten
Living soil binnenshuis
Living soil binnenshuis verschilt niet zo veel van kweken in andere substraten. Goede, organischestofrijke bodem met nuttige microben speelt de hoofdrol. Een gewone potgrond is hiervoor beslist niet voldoende: die bevat niet genoeg voedingsstoffen en planten moeten daarin regelmatig worden bemest. Ook grond van buiten gebruiken is geen goed idee. Die kan weliswaar vruchtbaar zijn, maar bevat waarschijnlijk ongedierte en ziekteverwekkers die zich binnenshuis kunnen vermenigvuldigen.
Sommige ervaren kwekers maken hun eigen living soil, vaak volgens zeer ingewikkelde recepten die zich in de loop der jaren hebben bewezen. Zelfgemaakte bodem kan tientallen ingrediënten bevatten, zoals compost, turf, wormenhumus, bloed- en beendermeel, as, zeewier, guano, schaaldierenschalen en dolomitische kalksteen. Gelukkig zijn er tegenwoordig kant-en-klare living-soilsubstraten op de markt voor wie geen jaren wil besteden aan experimenteren. Daarmee kun je meteen aan de slag.
Bionova Living Soil: Mix voor het maken van 15 tot 20 liter living soil, genoeg voor één plant gedurende ongeveer 12 weken, oftewel ongeveer één teeltcyclus. Meng de inhoud van de verpakking met organisch bodemsubstraat, activeer de mix met water en je kunt aan de slag. Je hoeft de planten niet te bemesten; water geven met schoon water is voldoende.
Florganics Dope Soil: Kant-en-klaar living-soilsubstraat dat al is verrijkt met een universele mix van meststoffen en nuttige micro-organismen, inclusief wormeneitjes. Geef het kweeksubstraat alleen schoon water, zonder de pH aan te passen. Meststoffen of andere toevoegingen zijn niet nodig.
BioBizz Premix: Losse, natuurlijke meststof die je kunt gebruiken om uitgeputte bodem nieuw leven in te blazen of om je eigen living-soilsubstraat te maken. Meng 10% BioBizz Premix met 60% organisch substraat, 15% perliet en 15% wormenhumus voor een vruchtbaar substraat dat geschikt is voor binnenteelt volgens de living-soilmethode.
Monster Living Soil Concentrate: Basis voor het maken van zelfgemaakte living soil voor permacultuur. Meng het product in een verhouding van 1:1 met luchtig bodemsubstraat en laat het 2 tot 4 weken rijpen. Daarna heb je 100 liter zeer vruchtbare bodem, ideaal voor permacultuurtuinen en binnenteelt.
Monster Living Soil Homegrow Pot: Voorgemengd living-soilsubstraat dat direct klaar is voor gebruik, in een handige emmer die als bloempot dient. Je hoeft alleen de plant te planten en water te geven met schoon water.
Kweken met living soil
Kweken met living soil draait niet om voortdurend druk bezig zijn. De levende bodem beloont je juist voor langetermijnplanning en een zorgvuldige aanpak. Zodra je een goed werkend bodemecosysteem hebt gecreëerd, is het vooral belangrijk dat je dit niet onnodig verstoort.
Onthoud dat je bij permacultuur niet de planten voedt, maar de bodem en de micro-organismen daarin. Planten nemen voedingsstoffen indirect op via microben die zich voeden met organisch materiaal. Dat betekent dat je geleidelijk compost, mulch en andere organische materialen aan de bodem toevoegt in plaats van vloeibare meststoffen. Deze materialen breken vervolgens geleidelijk af in de bodem.
Als je binnen in potten kweekt, kies dan voor kant-en-klare living-soilsubstraten. Iedere plant heeft minstens 15 tot 20 liter substraat nodig, zodat de voedingsstoffen de hele teeltcyclus meegaan. Geef living-soilsubstraten alleen schoon water, bij voorkeur chloorvrij of op zijn minst eerst enige tijd laten staan.
Sommige kwekers gebruiken ook bij indoor living soil zogenaamde bodembedekkers, zoals klaver of luzerne. Deze helpen de wortelzone actief te houden en stimuleren het microbiële leven. Ze zijn vooral geschikt voor grote verhoogde kweekbedden, die natuurlijke omstandigheden nabootsen en waarin het substraat tussen teeltcycli niet wordt vervangen. Deze grote kweekbedden kun je ook binnenshuis gebruiken. Als je planten in kleinere potten staan, zijn bodembedekkers niet nodig.
Overstappen op living soil hoeft niet ingewikkeld te zijn. Je hoeft alleen je manier van denken een beetje te veranderen. Zodra je leert samenwerken met bodemmicroben, wil je niet meer anders. Zoek je meer praktische tips voor kwekers die binnen en buiten kweken? Neem dan een kijkje op onze Higarden-blog, waar we regelmatig handleidingen en artikelen publiceren over alles wat met kweken te maken heeft.